Süheyl Varayç
Mekke İttifakı’nın en büyük özelliği; Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan halklarının arzu ve ideallerini temsil eden bir ittifak olmasıdır. Türkiye ve Suudi Arabistan yaklaşık yüz yıllık bir ayrılığın ardından bir araya geldiler. Pakistan ise 80 yıldır Suudi Arabistan ve Türkiye’nin her zaman hayırhahı ve samimi dostu olmuştur. İran, Türkiye ve Pakistan arasında RCD Antlaşması yapılmıştı ancak bu antlaşma etkili olamadı. Bugün Mekke Antlaşması’nın somutlaşan bu pratik şeklinin inşasında Saha Müşiri (Field Marshal) General Asım Munir’in düşünce ve vizyonunun çok büyük bir payı vardır. Kendisi Genelkurmay Başkanı olduğundan beri Orta Doğu ile ilişkileri güçlendirme gayreti içindeydi. Orta Doğu’daki İslami Arap ülkeleriyle dostluk ve ekonomik iş birliği fikri şüphesiz kendisine aittir ve son 3 yılda Orta Doğu’ya yaptığı ziyaretlerin sayısı belki de Pakistan tarihinde bir rekordur. Fikir onundu, ardından şartlar da bu hayalini hayata geçirme fırsatı verdi. Öncelikle Hindistan-Pakistan savaşında Pakistan’ın savunma üstünlüğü, Başkan Trump’ın Pakistan’ın zaferini açıkça ilan etmesi, Saha Müşiri’ne yönelik takdirlerini defalarca dile getirmesi ve sonrasında ABD-İran savaşında arabulucu rolü üstlenmesi sayesinde Pakistan’ın savunma, diplomasi ve dış ilişkilerde elde ettiği uluslararası itibar da Mekke İttifakı’nın nihai şeklini almasına yardımcı olmuş olmalıdır. Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın vizyoner stratejisi ve Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın devlet adamı yaklaşımı da son derece kritik bir rol oynayacaktır.
Mekke İttifakı, büyük ülkelerin büyük zihinlerinin bir tezahürüdür. Böyle bir durumda bir öğrenci sıfatıyla, iyi niyet göstergesi olarak, bu ittifakın şartlarına “7 T” ilkelerinin mutlaka dâhil edilmesini teklif ediyorum. Böylece bu ittifak sadece kâğıt üzerinde kalmayıp devrim niteliğinde bir ittifak haline gelebilir; olumlu etkilerinden sadece müttefik üç ülke yararlanmakla kalmaz, tüm dünya bu antlaşmadan ilham alabilir. Bu üç Müslüman ülkenin oluşturduğu ittifak, geçmişte ne halk tarafından kabul gören ne de etkili olabilen birçok antlaşmayı mutlaka göz önünde bulundurmalıdır. İngilizce “T” harfiyle başlayan ve bu ittifaka güç katabilecek bu şartlar neler olabilir? Gelin bunları tek tek inceleyelim:
Birinci T: Trade (Ticaret)
Günümüz dünyası ekonomi dünyasıdır. Temelinde ekonominin iyileştirilmesi ve ticaretin geliştirilmesi yer almayan hiçbir ittifak, katılımcı ülkelere fayda sağlayamaz. Ticaret, ekonomiyi büyütmenin en saygın ve en kazançlı yoludur. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan karşılıklı ticareti geliştirmek zorundadır; ancak bu sayede bu ittifak kalıcı bir nitelik kazanabilir.
İkinci T: Travel (Seyahat)
Halklar arası dostluk için insanların birbirini tanıması, birbirlerinin ülkelerini ziyaret etmesi, turizm ve geziler yapması şarttır. Avrupa Birliği’nin başarısının asıl sebebi, bu ülkeler arasında serbest dolaşım ve kültürlerin kaynaşmasıdır. İttifakımızdaki müttefik ülkeler arasındaki ekonomik farklılıklar nedeniyle göç ve vize sorunları mevcuttur; ancak en azından resmi düzeyde ve elit kesim seviyesinde bu üç müttefikin seyahat ve turizm kolaylıkları sağlamak adına kapsamlı adımlar atması gerekmektedir. Bu durum ittifakı güçlendirecek, ticareti artıracak ve ekonomiye katkı sağlayacaktır.
Üçüncü T: Troops (Askeri Güç / Savunma Kabiliyeti)
Her üç ülke de barışın savunucusudur; ancak savaşlardan kaçınmak için güçlü bir savunma kabiliyeti şarttır. Türkiye modern silah, İHA/SİHA ve uçak üretimiyle tanınmaktadır. Pakistan ordusu cesareti ve tecrübesiyle nam salmıştır. Suudi Arabistan ise dini ve manevi bir merkez olması ve petro-dolar harcama kapasitesi sayesinde bu ittifakın odak noktası haline gelebilir (ve belki de öyledir).
Dördüncü T: Technology (Teknoloji)
Gerek günümüzün ekonomik yarışında gerekse gerçek savaşlarda en kritik unsur teknolojidir. İsrail; üstün teknolojisi ve yapay zekâsı sayesinde etrafındaki (6) İslami ülkeyi hedef aldı ve çoğu yerde kara birliklerini sahaya indirmesine bile gerek kalmadı. İsrail şu anda ABD’den bile daha fazla girişimci (start-up) fikri üretmektedir. İsrail’de basılan kitap sayısı —özellikle araştırma kitapları— tüm İslam dünyasında basılan kitap sayısından katmerce fazladır. Mekke İttifakı’na katılan ülkeler teknoloji ve yapay zekâ alanında iş birliğine özel önem vermek zorundadır. Eğer bu alana öncelik verilmezse, sadece savunma açısından zayıf kalmakla kalmayız, ekonomik rekabet gücümüzü de kaybederiz.
Beşinci T: Treasures (Madencilik / Yeraltı Zenginlikleri)
Ortak ülkelerin doğru şekilde kullanarak hızla kalkınabileceği maden kaynaklarını ifade eder. Pakistan nadir metal hazinelerine sahiptir. Suudi Arabistan petrol ve altın rezervlerine, Türkiye ise en kaliteli boron, kromit ve mermer rezervlerine sahiptir. Günümüz teknolojisinde nadir ve değerli madenler büyük önem kazanmıştır.
İlginçtir ki, nadir madenlerin elde edilmesi yarışında Çin ABD’yi geride bırakmıştır ve ABD bu yarışta Çin’e karşı bir denge kurmaya çalışmaktadır. Nadir madenler gelecekte daha da kritik hale gelecektir. İttifak üyesi ülkeler bu madenlerin aranması, çıkarılması ve işlenmesi konusunda birbirleriyle iş birliği yapmalıdır; bu, üç ülkenin de ortak çıkarına olacaktır.
Altıncı T: Talent (Yetenek / İnsan Kaynağı)
Üç ülke arasındaki en iyi yetenekler seçilmeli ve müttefik ülkeler tarafından bunlara en iyi eğitim verilmelidir. Pakistan şu anda dünyada “Youth Bulge” (Genç Nüfus Patlaması) yaşanan, yani genç nüfusun çok yüksek olduğu ülkelerin başında gelmektedir. Suudi Arabistan’ın kalkınma ve inşa sürecinde genç nüfusa yoğun ihtiyacı vardır. Türkiye ise teknik uzmanlık ve eğitim alanında uzun yıllardır Avrupa ile entegre durumdadır; bu tecrübe, Pakistanlı nitelikli elemanların eğitiminin geliştirilmesinde kullanılabilir.
Yedinci T: Tera-scale (Terasenaryo / İleri Bilgisayar Teknolojisi)
Bilgisayar teknolojisinin de ötesine geçen bir yolculuğu ifade eder. Günümüzün en modern yarışı veri merkezleri (Data Center) kurma yarışıdır. Çin ve ABD arasında veri merkezi kurma konusunda büyük bir rekabet yaşanmaktadır ve bu rekabette Çin öne geçmiştir. Çünkü veri merkezlerini çalıştırmak için gereken elektrik ve enerji ihtiyacı o kadar yüksektir ki ABD şu anda bu miktarda elektrik üretimine sahip değildir. Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye ortaklaşa veri merkezleri kurmaya başlamalıdır; çünkü geleceğin dünyasına giden yol buradan geçmektedir.
Eğer bu yedi “T” ilkesi göz önünde bulundurularak ittifakın eylem planı oluşturulursa, sadece bu üç ülkenin ortak menfaati sağlanmakla kalmayacak, aynı zamanda bu ülkelerin kalkınması İslam ümmetine ve dünya milletlerine de güç katacaktır. Cumhurbaşkanı Erdoğan tecrübesiyle kıdemli, Muhammed bin Selman konumu ve statüsüyle üst düzeydedir; Saha Müşiri Asım Munir ve Başbakan Şahbaz Şerif ise diplomasi ve askeri alanda başarı rekorları kırmışlardır. Böyle bir ortamda, eğer bu yedi maddelik eylem planı gerçekten uygulanırsa yeni bir dünya inşa edilebilir.